اگر در یکی از روزهای شلوغ وارد واگنهای متروی تهران شوید، احتمال زیادی وجود دارد که با صحنهای آشنا روبهرو شوید؛ دستفروشان، اغلب زنانی هستند که با صدایی بلند و لحنی قانعکننده در حال معرفی و فروش انواع لوازم آرایشند. از ریمل و خط چشم گرفته تا رژلب و کرم پودر، آن هم با قیمتهایی بسیار پایینتر از فروشگاههای سطح شهر. این تفاوت قیمت شاید برای برخی وسوسهبرانگیز باشد، اما مسئله مهمتری در میان است: هیچ تضمینی وجود ندارد که حتی لوازم آرایشی که از فروشگاههای معتبر خریداری میشوند، اصل باشند یا مجوز رسمی داشته باشند.
بر اساس گفتههای بسیاری از فروشندگان این حوزه، بخش عمدهای از این محصولات از طریق راههای غیرقانونی و قاچاق وارد کشور میشوند. گاهی این اجناس در بازرسیها توقیف میشوند، اما همچنان عرضه آنها در بازار ادامه دارد و برخوردهای انجام شده، بازدارندگی مؤثری نداشته است.
خطرات پنهان زیر پوست
مصرف لوازم آرایشی تقلبی و بیکیفیت میتواند عوارضی جدی برای سلامت مصرفکنندگان، بهویژه نوجوانان و کودکان داشته باشد؛ از جمله ریزش مژه، حساسیتهای پوستی، بروز جوشهای مزمن و بیماریهای چشمی. با این حال، همچنان بسیاری از مردم به دلیل قیمت پایین یا عدم آگاهی، به خرید و مصرف این محصولات ادامه میدهند.
در یکی از واگنهای مترو، زنی در حال فروش ریملی به قیمت ۱۵۰ هزار تومان بود. در همان لحظه، مسافری به او اعتراض کرد و گفت پس از استفاده از این محصول، مژههایش ریخته است. فروشنده ابتدا موضوع را انکار کرد، اما در نهایت با بالا گرفتن اعتراضها، ناچار شد از قطار پیاده شود.
کودکان در دام لوازم آرایش
تغییرات فرهنگی و گسترش فضای مجازی باعث شده است که حتی کودکان سه تا چهار ساله نیز به لوازم آرایش علاقهمند شوند. در گذشته، نوجوانان برای آرایش در برابر والدین خود احساس شرم میکردند؛ اما امروز، دخترکان خردسال با شناختی کامل از کاربردهای مختلف لوازم آرایش، از والدین خود آن را طلب میکنند. یکی از دلایل این روند، دسترسی آسان به تلفنهای همراه و شبکههای اجتماعی مانند اینستاگرام است، که مملو از محتواهای تبلیغاتی، بلاگرها و حتی کودکبلاگرهایی است که بهطور مستقیم محصولات آرایشی را معرفی میکنند.
فروشندگان نیز از این فضا استفاده کردهاند و بخشی از بازار خود را به محصولاتی اختصاص دادهاند که ادعا میکنند برای کودکان مناسب است. این در حالی است که هیچ نظارت رسمی بر چنین ادعاهایی وجود ندارد و مشخص نیست این محصولات چه ترکیباتی دارند.
نوجوانان و فشار اجتماعی برای زیباتر شدن
امروزه بسیاری از نوجوانان، بهویژه دختران، بخش قابل توجهی از پول توجیبی خود را صرف خرید لوازم آرایش میکنند؛ اغلب از صفحات اینستاگرامی یا فروشگاههای آنلاین غیررسمی. یکی از دانشآموزان ۱۵ ساله میگوید نیمی از پول توجیبیاش را خرج لوازم آرایش میکند، زیرا تمام همکلاسیهایش هم همین کار را میکنند. به گفته او، مخالفت والدین در برابر این میل عمومی چندان کارساز نیست، چرا که نوجوانان امروز دیگر مثل گذشته به دستورهای والدین پایبند نیستند.
بسیاری از این محصولات تقلبی هستند، اما همچنان پرطرفدارند. نوجوانی با پوست پر از جوش، در پاسخ به این سؤال که آیا ممکن است دلیل این جوشها استفاده مداوم از لوازم آرایش باشد، با اعتماد به نفس میگوید: «با کرم و کرمپودر میتونم جوشهامو بپوشونم و زیباتر باشم.»
والدین؛ میان دو راهی تربیت و تسلیم
برخی والدین تلاش میکنند در برابر این جریان فرهنگی مقاومت کنند، اما تعدادشان بسیار کم است. بیشتر خانوادهها، بهویژه زمانی که کودکان با گریه یا اصرار خواهان استفاده از لوازم آرایش هستند، در نهایت تسلیم خواستههای آنها میشوند. این موضوع تا آنجا پیش رفته که بسیاری از کودکان، لوازم آرایش را به عنوان بخشی از وسایل شخصی خود در کیفشان حمل میکنند و هنگام دیدن دوستان یا آشنایان، از آنها میخواهند که آنها را آرایش کنند.
در واقع، بازیهای کودکانه امروز، جای خود را به سرگرمیهایی دادهاند که بیش از آنکه متناسب با سن کودکان باشند، برخواسته از دنیای بزرگسالانند. در این میان، نقش والدین در کنترل یا تشویق این جریان انکارناپذیر است.